Dodelijke paardenziektes vaker ook in Nederland

Nederland is vrij van veel nare ziektes die elders in de wereld wél voorkomen. Als de dreiging voor Nederlandse infecties toeneemt spreken we van 'emerging diseases'. Recent werd de paardenwereld opgeschrikt door infecties met het equine infectieuze anemie virus. Dit is niet de enige ziekte die we vaker in Nederland kunnen verwachten. Veel infectieuze ziektes zijn al in de landen om ons heen in Europa aanwezig. Vanwege import en de klimaatverandering neemt de kans op besmettingen in Nederland toe. Welke ziektes zijn een gevaar, en waar moet u op letten? Hieronder een overzicht.

Afrikaanse paardenpest

Ook wel 'african horse sickness genoemd' en paarden worden besmet door een de beet (geen steek) van vliegjes (knutten) die besmet zijn met het Afrikaanse paardenpestvirus. De ziekte is dus niet overdraagbaar tussen paarden en ook niet besmettelijk voor mensen. Het virus is verwant aan het bluetonguevirus, welke in 2006 voor Blauwtong zorgde bij herkauwers. Dat de besmettingsroute in Nederland mogelijk is, staat dus vast. Na besmetting duurt het 2-14 dagen voor het paard verschijnselen vertoont. Afgelopen jaar is de ziekte alleen in Afrika gemeld. De ziekte is zeer dodelijk: 70-95% van de besmette paarden sterft. De Afrikaanse paardenpest kent 4 uitingsvormen:

  1. Koortsvorm (subklinisch) - in Nederland in eerste instantie onwaarschijnlijk omdat de dieren al immuniteit tegen het virus opgebouwd moeten hebben. Symptomen: koorts (40°C), oogontsteking en lichte vermagering.
  2. Ademhalingsvorm (pulmonary) - heftige luchtwegproblemen: benauwd, bloederig schuim uit de neus, hoestbuien. Daarnaast koorts (40 - 41°C) en ontstoken ogen. Dieren overlijden vaak binnen 1 week, als gevolg van een zuurstoftekort door vochtophoping in de longen.
  3. Hartvorm (cardiac) - ook wel dikkopziekte genoemd - resulteert in hartfalen. De symptomen die daar bij passen: koorts (39 - 41°C), opzwellen van oogleden, gezichts, hals, borst en schouder. Dieren sterven meestal binnen 1 week, doordat het hart bezwijkt.
  4. Gemengde vorm - Bij de gemengde vorm treedt eerst de ademhalingsvorm op gevolgd door de hartvorm. Het dier sterft meestal binnen 1 week doordat het hart bezwijkt
Bij een verdenking is melden bij de NVWA verplicht. Indien het paard besmet is met de afrikaanse paardenpest is moet het verplicht  worden geuthanaseerd. In een straal van 20km rondom het besmette bedrijf wordt een vervoersverbod ingesteld. Meer informatie is te vinden in het beleidsdraaiboek Afrikaanse Paardenpest.
Vaccinatie is in Nederland verboden omdat het virus uit het vaccin in sommige gevallen zich terug muteert tot een actief virus.

West Nijl virus

Vele diersoorten waaronder insecten, vogels, zoogdieren én mensen kunnen geïnfecteerd worden met het West Nijl virus (WNV). Alleen muggen kunnen het virus overdragen van de ene diersoort naar de andere. Vogels zijn vaak de besmettingsbron van de mug omdat het virus zich in vogels sterk kan vermeerderen, vaak zonder dat de vogel daar last van heeft. Mensen en paarden kunnen wel besmet raken, maar verspreiden de ziekte vrijwel nooit, omdat het virus in paarden en mensen zelf nooit genoeg kan vermeerderen om een volgende mug te besmetten. Oorspronkelijk kwam de ziekte alleen voor in Afrika, maar sinds 2000 heeft het zich ook over grote delen van Amerika, Azië en zelfs Europa verspreid. In 2016 is de ziekte in Spanje aangetoond en in 2017 in Griekenland. In Nederland komt de ziekte op dit moment (nog) niet voor.

Zowel bij mensen als paarden zijn de verschijnselen meestal griepachtig: koorts, sloomheid en verminderde eetlust. Soms, zeker bij een verminderde weerstand, kan de ziekte ook verlammingsverschijnselen, spiertrillingen, gedragsveranderingen en ataxie veroorzaken. In het ergste geval raken paarden verlamd en komen te overlijden of moeten worden geëuthanaseerd.  Als in die periode grote vogelsterfte optreedt, wordt West Nijl virus een meer waarschijnlijke oorzaak. Momenteel zijn ziektes als rhinopneumonie, botulisme of vergiftiging waarschijnlijker veroorzakers van zulke verschijnselen.

Om de ziekte aan te tonen wordt om te beginnen een bloedmonster genomen wat op antistoffen tegen het WNV virus wordt gecontroleerd. Een behandeling is niet mogelijk, anders dan ondersteunen van het paard in de genezing. Ongeveer 70% van de paarden die zenuwverschijnselen ontwikkelen, verbeteren of genezen in de maanden na infectie.

Preventieve maatregelen bestaan uit vaccineren (Proteq West Nile)  en het voorkomen van muggenbeten. Vaccinatie is voor paarden mogelijk, voor mensen niet. Er kan gevaccineerd worden vanaf 5-6 maanden leeftijd. De basisvaccinatie bestaat uit twee entingen met 4-6 weken tussentijd. Daarna dient de vaccinatie jaarlijks te worden herhaald, het liefst vlak voor het muggenseizoen (in mei) zodat paarden beschermd zijn tijdens de meest kritieke periode in augustus/september. Door te vaccineren is het paard beschermd. Het paard kan nog wel ziek worden maar het ziekteproces verloopt minder heftig.

Equine Infectieuze Anemie

Equine infectieuze anemie (EIA) is een dodelijke virusziekte bij paarden. Nederland was officieel vrij van deze ziekte, tot op 4 juli 2017 de ziekte werd aangetoond in een polopaard in Vreeland (Utrecht). De ziekte verspreidt zich enkel via bloed-bloed contact: steeksnuiten van insecten, vuile injectienaalden en eventueel instrumenten voor paarden gebitsverzorging. De stekende insecten worden niet zelf besmettelijk, enkel het bloed aan hun steeksnuit kan de ziekte overbrengen. Staan paarden meer dan 200 meter uit elkaar, dan is dat gevaar geweken omdat het bloed al is opgedroogd.

De meest voorkomende verschijnselen bij paarden met EIA zijn sterfte, vermageren, vochtophoping onder de buik, geel verkleuring van de slijmvliezen en puntbloedingen. Als een paard sterk wordt verdacht van de ziekte, dan is de dierenarts verplicht dit bij de NVWA te melden. Er zal bloedonderzoek op antistoffen plaatsvinden bij het CVI in Lelystad. Als het dier inderdaad besmet blijkt te zijn met EIA is euthanasie niet verplicht, maar vaak wel de meest voor de hand liggende keus. Als eigenaar ben je namelijk verplicht om verdere verspreiding van het virus te voorkomen.

De grootste kans om de ziekte naar Nederland te halen is paarden van buiten Europa importeren. Het is dan ook aan te bevelen om die dieren op EIA te laten testen alvorens ze te importeren. Therapie of vaccinatie is niet mogelijk.

Waar is welke dierziekte gesignaleerd?

Op de website van de World Organisationd for Animal Health (OIE) wordt in een database wereldwijd bijgehouden waar belangrijke besmettelijke dierziektes uitbreken.

De database is hier te raadplegen.

Voor meer informatie over de opkomende paardenziektes kunt u hier een document downloaden van veterinairen verbonden aan de universiteitskliniek voor paarden in Utrecht.